× Στο Νησί
SOCIAL MEDIA

Ένας «Ρομπέν των δασών» στην Πέργαμο του 1895

Η δημόσια διαπόμπευση ενός άγνωστου μας «ζεϊμπέκη» που αμφισβήτησε την κυριαρχία του Οθωμανικού κράτους

Γράφει ο ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ Δημοσίευση 18/12/2020

Ένας «Ρομπέν των δασών» στην Πέργαμο του 1895

Μια άγνωστη εντυπωσιακή φωτογραφία από τη βιβλιοθήκη του Αμερικάνικου Κογκρέσου που δημοσιεύτηκε σε μια σελίδα σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης με τον τίτλο «Geçmişten günümüze fotoğraflarla BERGAMA», έπεσε τις προάλλες στην αντίληψη μου. Εικονίζει τη δημόσια διαπόμπευση ενός «ζεϊμπέκη» στην Πέργαμο του 1895. Σε κάποιο σημείο της Πολιτείας, άγνωστο που ακριβώς και αδύνατον να εντοπισθεί. Συνήθως πάντως τέτοια γεγονότα διαδραματίζονταν σε κεντρικά σημεία των πόλεων και των χωριών. αφού είχαν και χαρακτήρα παραδειγματισμού.

Στημένος και δεμένος σε ένα στύλο στην αγορά, με τη χαρακτηριστική ζεϊμπέκικη ενδυμασία και με το όπλο του κρεμασμένο στο λαιμό του. Φανερά ταλαιπωρημένος και με την αγωνία που η στάση του σώματος του προδίδει Ζωντανός αφού φαίνεται να πατά στο έδαφος περιμένοντας το τέλος που το Οθωμανικό κράτος επεφύλασσε σε όσους αμφισβητούσαν στο παραμικρό την κυριαρχία του. Το δημόσιο απαγχονισμό και την πολυήμερη έκθεση του κρεμασμένου ανθρώπου.

Στη φωτογραφία γύρω από το «ζεϊμπέκη» τζανταρμάδες και στρατιωτικοί ανώτεροι και κατώτεροι και πολίτες όλων των οικονομικών κατηγοριών. Χαμίνια αλλά και φραγκοφορεμένοι, πλην φεσοφόροι Περγαμηνοί. Προφανώς κάθε λογής θρησκεύματος από τα... τρία εκείνη την εποχή που κυριαρχούσαν στην Πολιτεία.  Στο πίσω της μέρος γράφει Πέργαμος 1895.

 

Στην Ελλάδα ξέρουμε το «ζεϊμπέκικο» διάσημο λαϊκό χορό και φυσικά τα «ζεϊμπέκικα» τραγούδια. Από τους ζειμπέκηδες ξέρουμε εξαιτίας του γνωστού τραγουδιού τον Τσάκιτζη τον παλληκαρά με τους στίχους να τον υμνούν και να λένε «Μέσ’ της Σμύρνης τα βουνά / και τα άγρια τα νερά / με λεν εμένα Τσακιτζή / αχ παλληκάρι στην καρδιά / αχ λεοντάρι στην καρδιά». Στοιχεία για τους ζεϊμπέκηδες βρίσκει κανείς και σε λαογραφικές μελέτες, καταχωνιασμένες σε σκονισμένες βιβλιοθήκες. Στις περισσότερες από αυτές κυριαρχεί και ο εθνικός μύθος πως «οι ζεϊμπέκοι ή ζεϊμπέκηδες ήταν εξισλαμισμένοι Έλληνες οι οποίοι ζούσαν σε ένοπλες παράνομες ομάδες στα βουνά της δυτικής Μικράς Ασίας από τα τέλη του 17ου αιώνα μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα».

Ποιοι ήταν όμως αυτοί οι ζεϊμπέκοι για τους οποίους στη σύγχρονη Τουρκία στήθηκαν μέχρι και... αγάλματα και στην Ελλάδα δεν ξέρουμε τίποτα; Κι αυτό στα πλαίσια της γενικότερης άγνοιας για τον πολιτισμό της Μικράς Ασίας παρά  τα περί του αντιθέτου... θρυλούμενα;

Οι ζεϊμπέκοι, χριστιανοί, χριστιανοί εξισλαμισμένοι, η μουσουλμάνοι από γεννησιμιού τους (ποιος νοιαζόταν για όλα ετούτα στα άγρια βουνά στις άγριες εποχές του 18ου και του 19ου αιώνα) ήταν, λαϊκοί ήρωες. Κάτι σαν το Ρομπέν των δασών της Αγγλικής μεσαιωνικής παράδοσης. Εμφανιζόταν σαν προστάτες του ανυπεράσπιστου λαού από τους τσιφλικάδες, τους ληστές των βουνών και τους φοροεισπράκτορες του Οθωμανικού κράτους. Ο ηγέτης κάθε τέτοιας ζεϊμπέκικης ομάδας ονομαζόταν εφές ενώ τα μέλη της ήταν οι Ζεϊμπέκοι που ήταν πολύπειροι αντάρτες και οι κιζάν που ήταν νέοι και άπειροι. Στην ομάδα ίσχυε μια μορφή πρωτόγονης άμεσης δημοκρατίας, με τις αποφάσεις να λαμβάνονται από όλους αλλά με τον εφέ να έχει την αδιαμφισβήτητη αρχηγία. Στις ομάδες υπήρχαν και διάφορα τελετουργικά, όπως αυτό της προαγωγής του κιζάν σε ζεϊμπέκη, τελετουργικά με καταβολές από τα μεσαιωνικά και αρχαιότερα τουρκικά φύλα.

Κύριο όπλο τους το γιαταγάνι, αλλά από μια στιγμή και μετά χρησιμοποιούσαν επίσης και πυροβόλα όπλα που άρπαζαν κατά τις συγκρούσεις τους με στρατιωτικά αγήματα αλλά και παραστρατιωτικές ομάδες που το κράτος στρατολογούσε για να τους αντιμετωπίσει.

Όσοι συλλαμβάνονταν τους διαπόμπευαν εκθέτοντας τους δεμένους σε στύλους στα παζάρια ενώ στη συνέχεια τους απαγχόνιζαν ως εχθρούς του Σουλτάνου. Τα άψυχα κουφάρια τους κρέμονταν επί μέρες προς παραδειγματισμό όσων θα τολμούσαν να αμφισβητήσουν την απόλυτη κυριαρχία  της υψηλής Πύλης.

Οι ζεϊμπέκοι αντιστάθηκαν σθεναρά στην προέλαση των Ελληνικών στρατευμάτων κατά τη Μικρασιατική εκστρατεία του 1919 ενώ πολλοί από αυτούς με τον οπλισμό τους εντάχθηκαν στο λεγόμενο «Τουρκικό Απελευθερωτικό Στρατό» του Κεμάλ Αττατούρκ ως αντάρτικες ομάδες που δρούσαν στα μετόπισθεν των Ελληνικών στρατευμάτων. Μετά την ανακατάληψη της Μικράς Ασίας το 1922, οι ζεϊμπέκοι και ιδιαίτερα οι εφέδες ανταμείφθηκαν για τις υπηρεσίες τους πλουσιοπάροχα και έλαβαν αξιώματα στον στρατό, περιουσίες διωγμένων Ρωμιών και Αρμενίων καθώς και συντάξεις. Τα επόμενα χρόνια εγκαταστάθηκαν σε πόλεις της δυτικής Μικράς Ασίας όπου και ενσωματώθηκαν πλήρως.

Οι ζεϊμπέκοι έχουν περίοπτη θέση στην τουρκική λαογραφία, στη λογοτεχνία και πλέον και στην ιστορία. Ο χορός τους, ο ζεϊμπέκικος που δεν έχει καμία σχέση με τον συνονόματο Ελληνικό και προς το ύφος και προς το μέτρο,  διδάσκεται σε πολιτιστικά κέντρα σε όλη την Τουρκία σχεδόν σαν εθνικός χορός. Σε αυτόν οι άνδρες πάντα και μόνο χορευτές παριστάνουν με κινήσεις των χεριών τους και βηματισμούς τους τα «καρτάλια», τα γεράκια δηλαδή.  

Όσον αφορά τον άγνωστό μας ζεϊμπέκη της φωτογραφίας στην Πέργαμο του 1895 κανείς δεν ξέρει τίποτα. Ούτε καν «που τον επαραχώσαν» καταπώς λέει κι ο ποιητής.

 

ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΣΑΣ
Tο stonisi.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο. Θεωρούμε ότι ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Τα συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια θα διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση.

ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Τα Ροδαφνίδια στο διάβα της ανθρώπινης παρουσίας

Γράφει ο ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΒΑΚΑΛΗΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Γυναίκες... μονομάχοι για τη ζωή τους!

Με αφορμή τη μέρα του άλλου μισού του κόσμο, ένα αρχαίο ανάγλυφο στη μνήμη γυναικών που σκοτωνόταν για να διασκεδάζουν οι άνδρες!
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΜΕ ΥΠΟΓΡΑΦΗ

«Να απολυθούν οι γυναίκες»

Γράφει ο ΤΑΣΟΣ ΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Ένας χρόνος από την Καράβα, τα ΜΑΤ, τις μάχες και τα οδοφράγματα

Το «Ν» θυμάται τις στιγμές που μετέδωσε ζωντανά στο πανελλήνιο, μαζί με τον πρόεδρο του Μανταμάδου, Χ. Τζελαϊδή
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η ιστορία της Μυτιληνιάς ΕΠΟνίτισσας Έλλης Σβώρου, που εκτελέστηκε λίγο πριν από το τέλος του Εμφυλίου

Γράφει ο ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΝΤΖΑΡΗΣ με αφορμή τα 79 χρόνια από την ίδρυση της ΕΠΟΝ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Πολεμούσαν τον φασισμό και τραγουδούσαν για τη ζωή

Όταν πριν από δυο χρόνια, ο αξέχαστος Μυτιληνιός Φρίξος Πρωτογερέλλης και η γυναίκα του η Φιφή μίλησαν για την ΕΠΟΝ που ιδρύθηκε σαν σήμερα πριν 78 χρόνια
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Τα καλύτερα μας χρόνια...

Γράφει ο ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΟΜΝΗΝΑΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η κατάληψη της Νομικής το 1973 και οι «εν Λέσβω» ανησυχούντες

ΑΦΙΕΡΩΜΑ από τους Φίλους της ιστορικής μνήμης και της πολιτιστικής δημιουργίας
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Χρήστος Σαμαράς: Κτηνοτρόφος και… «καγιάκερ»!

Έχασε τον «σεβντά» του όταν πέθανε το αγαπημένο του άλογο και πήρε βάρκα, καγιάκ και μια φωτογραφική
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Αναζητούνται συγγενείς Λέσβιων πεσόντων του Αλβανικού Έπους

Ο Μ. Πολυμιάδης μιλά στο «Ν» για τα 10 χρόνια έρευνάς του και καλεί και εμάς να βοηθήσουμε στην ταυτοποίηση
ΑΝΘΗ ΠΑΖΙΑΝΟΥ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η περιπέτεια του Αγίου Βαλεντίνου στη Λέσβο

Το άρθρο στην «Ελευθεροτυπία» της 14ης Φεβρουαρίου 2009 που αποκάλυψε τη ύπαρξη των λειψάνων του Αγίου Βαλεντίνου και οδήγησε στην επιστροφή τους
ΣΤΡΑΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ
ΙΣΤΟΡΙΕΣ

Η παραμυθένια ζωή του Σταύρου

Από δεμένος μέσα σε σακί στη Λέσβο σε γιγαντοαφίσα στο Λονδίνο